Այլեւայլ : Խաչվերաց
20 Mayıs 2019 - Հակական տոմար - Տարի : 4511 / Ամիս : Մարերի / Օր : Արագած / Ժամ : Լուսափայլ

Այլեւայլ : Խաչվերաց

Այլեւայլ

Այլեւայլ Tüm yazılarını göster..

15 Eylül 2016 Bu haber 1.485 kez okundu.  

Խաչվերաց

Ինչպէս հայ առաքելական, այնպէս էլ կաթողիկէ եւ ուղղափառ եկեղեցիները Խաչին նուիրուած մի քանի տօներ կը նշեն, որոնցմէ մէկն է Խաչվերացը, ասել է թէ՝ Խաչի վերացման՝ բարձրաց­ման տօն։

«Խա­չի քո, Քրիս­տոս, երկրպա­գենք»,- այս խօս­քե­րով կը յի­շուի Սուրբ Խա­չի առա­ջին փա­ռաւո­րու­մը, երբ Տեառ­նեղբայր Յա­կոբոս առա­քեալը, որ Երու­սա­ղէմի առա­ջին եպիս­­կո­­­պոսն էր, Խա­­չը ի տես ժո­­ղովրդի կը բարձրաց­­նի՝ վե­­րոյի­­շեալ աղօթք-օրհնան­­քը բար­­բա­­­ռելով։ Կը հա­­մարուի, սա­­կայն, որ Յա­­կոբո­­սը ոչ թէ Քրիս­­տո­­­սի բուն խաչն է բարձրաց­­րել, այլ դրա նմա­­նակը։

Քրիս­­տո­­­սի Խա­­չափայ­­տին նուիրուած մե­­րօրեայ տօ­­ներից առա­­ջինը՝ Խա­­չի Գիւ­­տի տօ­­նը նմա­­նապէս մեզ կը տա­­նի դէ­­պի Խաչ­­վե­­­րացի պատ­­մութեան ակունքնե­­րը, երբ 327 թուին Բիւ­­զանդիոյ Կոս­­տանդիանոս կայ­­սեր մայ­­րը՝ Հե­­ղինէն, Տի­­րոջ Խա­­չը գտնե­­լու փա­­փաքով կ՚այ­­ցե­­­լէ Երու­­սա­­­ղէմ, ուր եր­­կար որո­­նումնե­­րէ ետք կը գտնի Քրիս­­տո­­­սի եւ նրա հետ խա­­չուած եր­­կու աւա­­զակ­­նե­­­րի խա­­չափայ­­տե­­­րի մա­­սունքնե­­րը։ Տէ­­րու­­նա­­­կան Խա­­չը տար­­բե­­­րելու եւ ճա­­նաչե­­լու հա­­մար մի պա­­տանու դիակ հեր­­թով կը դնեն խա­­չերի մա­­սունքնե­­րի վրայ. Քրիս­­տո­­­սի Խա­­չափայ­­տի վրայ պա­­տանին յա­­րու­­թիւն կ՚առ­­նի։ Այս հրաշ­­քից յե­­տոյ Հե­­ղինէն կը բա­­րեզար­­դի Երու­­սա­­­ղէմի սրբա­­զան վայ­­րե­­­րը եւ Գող­­գո­­­թայում վեր կը խո­­յաց­­նէ Ս. Յա­­րու­­թիւն եկե­­ղեցին, ուր ի պահ կը դրուի Տէ­­րու­­նա­­­կան Խա­­չը։

Տա­­րիներ անց՝ 351 թուին, օրը ցե­­րեկով, Գող­­գո­­­թայէն մինչ Ձի­­թենեաց լե­­ռը երկնի կա­­մարում կ՚երե­­ւայ լու­­սէ Խաչ մը։ Այդ զար­­մա­­­նահ­­րաշ դէպ­­քը կը յի­­շեն որ­­պէս Ս. Խա­­չի Երեւ­­ման Տօն։

Ահա­­ւասիկ 610 թուին Պարսկաս­­տա­­­նի շահ Խոս­­րով Բ. Ափար­­վե­­­զը (ափար­­վեզ «յաղ­­թող» ասել է)՝ Սա­­սանեան­­նե­­­րու ար­­քա­­­յատոհ­­մէն, կը յար­­ձա­­­կուի Բիւ­­զանդիոյ վրայ, իսկ 614 թուակա­­նին պար­­սից զօր­­քե­­­րը Խո­­ռեմ զօ­­րավա­­րի գլխա­­ւորու­­թեամբ կը մտնեն Երու­­սա­­­ղէմ, կ՚աւե­­րեն քա­­ղաքը եւ սրի կը քա­­շեն ժո­­ղովրդի մեծ մա­­սին, իսկ միւս մա­­սին գան­­ձե­­­րի հետ միասին որ­­պէս ստրուկ կը քշեն իրենց եր­­կի­­­րը։ Որպէս անար­­գանք քրիս­­տո­­­նեանե­­րու՝ կը գե­­րեվա­­րուի եւ Ս. Յա­­րու­­թիւն եկե­­ղեցուց Պարսկաս­­տան կը տա­­րուի Տէ­­րու­­նա­­­կան Խա­­չը։

Խա­­չափայ­­տը գե­­րու­­թեան մէջ կը մնայ շուրջ 14 տա­­րի։ Այդ ըն­­թացքին նրա զօ­­րու­­թեամբ պար­­սից աշ­­խարհում դար­­ձի կու գան եւ կը կնքուեն բա­­զում մար­­դիկ։ Իրան­­ցի­­­ները կ՚ասէին թէ քրիս­­տո­­­նեանե­­րու Աս­­տուածն է եկել իրենց եր­­կիր։

628 թուին Բիւ­­զանդիոյ Հե­­րակ­­լէս կայսրը կը յար­­ձա­­­կի Պարսկաս­­տա­­­նի վրայ եւ եր­­կար մար­­տե­­­րի կը բռնուի պար­­սից շա­­հի հետ։ Տե­­ւական ժա­­մանակ չկա­­րողա­­նալով յաղ­­թել պար­­սից շա­­հին՝ կայսրը ծունկի կու գայ՝ Տի­­րոջ­­մէ յաղ­­թե­­­լու զօ­­րու­­թիւն խնդրե­­լով։ Երեք օր ան­­դա­­­դար աղօ­­թելէն ետ­­քը նրան տե­­սիլ­­քով կը յայտնուի, որ ին­­քը յաղ­­թե­­­լու է պար­­սիկնե­­րին։ Եւ իս­­կա­­­պէս, յա­­ջորդ ճա­­կատա­­մար­­տին բիւ­­զանդա­­ցինե­­րը կը յաղ­­թեն եւ կը գրա­­ւեն Տիզ­­բո­­­նը։ Հե­­րակ­­լէ­­­սի զօր­­քե­­­րին կ՚օժան­­դա­­­կէր նաեւ հայ­­կա­­­կան զօ­­րագունդ մը՝ Մժեղ Գնու­­նու զօ­­րավա­­րու­­թեամբ։

Խա­­չը հան­­դի­­­սաւոր թա­­փօրով կը տա­րուի Երու­­սա­­­ղէմ։ Թա­­փօրը կ՚անցնէր Փոքր Ասիայի վրա­­յով, ուստի տէ­­րու­­նա­­­կան խա­­չը հա­­յոց հո­­ղերով կ՚անցնէր։ Ճա­­նապար­­հին նրանք կանգ կ՚առ­­նեն Կար­­նոյ լեռ­­նե­­­րի ստո­­րոտ­­նե­­­րից մէ­­կում։ Պար­­սիկնե­­րը կը փոր­­ձեն ետ վե­­րադարձնել խա­­չը, սա­­կայն հա­­յոց զօր­­քե­­­րը ետ կը մղեն նրանց։ Գա­­լով ետ Կա­­րին՝ նրանք կը տես­­նեն, որ Խա­­չի հանգրուանած վայ­­րում վճիտ աղ­­բիւր մը կը բխի։ Հա­­յերն այդտեղ կը կա­­ռու­­ցեն Խաչ­­կայ վանք եկե­­ղեցին, իսկ Կար­­նոյ ամե­­նաբարձր լեռ­­նա­­­գագա­­թը Խա­­չափայտ կ՚անուանեն։

Իսկ խա­­չափայ­­տը կը հաս­­ցուի Կոս­­տանդնու­­պո­­­լիս, ուր կայսրը երեք տա­­րի սրբու­­թեամբ կը պա­­հի այն։ Այդ ու ետք կայսրն ան­­ձամբ, կառ­­քի մէջ ծնկած, Խա­­չը ձեռ­­քե­­­րում բռնած կը տա­­նի այն Երու­­սա­­­ղէմ եւ իր ու­­սի վրայ կը վե­­րաց­­նի, ասել կ՚ու­­զի՝ կը բարձրաց­­նի այն Գող­­գո­­­թայի գա­­գաթը՝ Սուրբ Յա­­րու­­թիւն եկե­­ղեցի՝ ի տես բո­­լոր մարդկանց։ Այդ օրէն ի վեր վերջնա­­կանա­­պէս կը հաս­­տա­­­տուի Խա­­չի վեր բարձրաց­­ման տօ­­նը՝ Խաչ­­վե­­­րացը կամ Սուրբ Խա­­չը, Սրբխե­­չը։

Ժո­­ղովուրդը Խաչ­­վե­­­րացի տօ­­նին ան­­պայման ուխտագ­­նա­­­ցու­­թիւննե­­րի կը գնար ամե­­նուր, ուր ուխտա­­տեղի կար, Սուրբ Խաչ կամ Խա­­չաղ­­բիւր կար, Թուխ Մա­­նուկ մա­­տուռ ու շէն վանք կար։

Լու­­սաղբիւրնե­­րէն կամ խա­­չաղ­­բիւրնե­­րէն ջուր խմե­­լով՝ մար­­դիկ կ՚եր­­գէին.

«Խաչ աղբրիկ, Խաչ աղբրիկ,
Ինչ անուշ է քէ պաղ ջրիկ…
Խաչ աղբրի կը գայ կաթ կաթ,
Հոն լոգ­­նո­­­ղը կ՚եղ­­նայ եր­­կաթ»…


Մու­­շում Սուրբ Եղիայի անու­­նով ուխտագ­­նա­­­ցու­­թիւններ կը լի­­նէին, հա­­յերը կու գա­­յին Մշոյ Հիւ­­ղի գիւ­­ղի մօտ գտնուող վան­­քը, որի մօ­­տի մա­­տու­­ռը եօթը տա­­րին մէկ Խաչ­­վե­­­րացի օրը կը կա­­նաչի։

Մար­­դիկ նոյնպէս խաչ կը պատ­­րաստէին, կը զար­­դա­­­րէին այն ծա­­ղիկ­­նե­­­րով եւ ռե­­հան խո­­տով։ Ռե­­հանը այդ օրուայ զար­­դը կը հա­­մարուէր։
Կա­­նայք խմո­­րեղէն կը պատ­­րաստէին, իսկ տղա­­մար­­դիկ ուլ կը զո­­հաբե­­րէին, կը կա­­խէին այն թոն­­րի մէջ, որի տակ կը դնէին ձա­­ւարե­­ղէնով լի կաթ­­սան եւ ողջ գի­­շեր ու­­լը կը խո­­րովէր, ճար­­պը կը թա­փուէր ձա­­ւարե­­ղէնի մէջ եւ ան­­մա­­­հական համ կը հա­­ղոր­­դէր նրան։ Այս պատ­­ճա­­­ռով տօ­­նը յա­­ճախ կ՚անուանէին Ուլնոց կամ թուրքա­­խառը «Ու­­լան Ղռան»՝ ու­­լան մորթ, կամ «Օղ­­լաղ Ղռան», որ տա­­րուէ տա­­րի ձե­­ւափո­­խուե­­լով կը դառ­­նայ «Օղ­­լան Ղռան»՝ տղա­­ների կո­­տորած։

Պաշ Քա­­լէի Սուրբ Բար­­թո­­­ղիմէոս վան­­քում մի ճեր­­մակ գո­­մէշ կը պա­­հէին։ Աս գո­­մէշը իրա­­ւունք ու­­նէր ազա­­տօրէն շրջե­­լու գիւ­­ղից գիւղ, մտնե­­լու ամէն տե­­սակ հանդ ու այ­­գի, ու­­տե­­­լու ինչ իր սիր­­տը կ՚ու­­զի եւ ոեւէ մէկ իրա­­ւունք չու­­նէր ձեռք տա­­լու կամ քշե­­լու այդ գո­­մէշին։ Խաչ­­վե­­­րացի օրը գո­­մէշը կը բե­­րուէր վանք, կը զար­­դա­­­րուէր եւ հան­­դի­­­սաւոր նուագով կը շրջէր գիւ­­ղով մէկ։ Նրա պա­­տուին ան­­գամ մա­­տաղ­­ներ կը զո­­հաբե­­րուէին։
Խաչ­­վե­­­րացը իր սկզբնա­­կան բնոյ­­թով հե­­թանո­­սական ժա­­մանակ­­նե­­­րից կու գայ եւ կ՚ազ­­դա­­­րարի աշ­­նան սկիզ­­բը, տնտե­­սական տա­­րուայ մուտքը։ Քե­­սապ­­ցի­­­ները կ՚ասէին «Խաչ, վեր­­մա­­­կը առ, ներս փա­­խիր», իսկ մու­­շում՝ «Աս­­տուածած­­նայ՝ բա­­կը մտիր, Սըբ խա­­չին՝ ծա­­կը մտիր»։

Աշ­­նա­­­նամու­­տի տօ­­նը կ՚աւար­­տուէր բեր­­քա­­­հաւա­­քէն հան­­գուցեալ բա­­րեկամ­­նե­­­րուն յա­­ջորդ օրը մաս­­նա­­­բաժին տա­­նելով։ Ի տար­­բե­­­րու­­թիւն այլ մե­­ռելոց­­նե­­­րի, Սուրբ Խա­­չի մե­­ռելո­­ցը ու­­րախ ու թե­­թեւ կ՚անցնէր՝ կա­­տակ­­նե­­­րով, խնջոյքնե­­րով, մէկ­­մէ­­­կու միրգ ու բա­­րիք ղրկե­­լով։

Այս տա­­րի Խաչ­­վե­­­րացի տօ­նը Հայ Առա­քելա­կան Եկե­ղեցին կը նշէ Սեպ­տեմբե­րի 11-ին։

Anket Tüm Anketler

Deyişler

Kitap Köşesi

Günün Sözü


Բարոյական գեղեցկութիւնն է միայն որ կրնայ մեծ եւ խորունկ սէր մը ներշնչել։

+