Հայերէն : Տենիզլիի Երբեմնի Հայ Համայնքը Եւ Սուրբ Աստուածածին Եկեղեցին
                 
Այսոր ըստ հին հակական տոմարի        
Տարի : 4509 Ամիս : Մեհեկան Օր : Արագած Ժամ : Հոթապեալ          
Հայերէն

Տենիզլիի Երբեմնի Հայ Համայնքը Եւ Սուրբ Աստուածածին Եկեղեցին

13.02.2017

Տենիզլիի Երբեմնի Հայ Համայնքը Եւ Սուրբ Աստուածածին Եկեղեցին

Տենիզլի քաղաքը գտնւում է ներկայիս Թուրքիայի հարաւ-արեւմուտքում: Համանուն նահանգի վարչական կենտրոնն է: Քաղաքը յայտնի է հիւսուածեղէնի արտադրութեամբ եւ գորգագործութեամբ:

Օսմանեան ժամանակաշրջանում Տենիզլին, որպէս մութասարրըֆութիւն (սանճագ, մարզ, «Ակունք»-ի խմբ.), եղել է Այտընի վիլայեթի կազմում: Քաղաքի հասարակական տարածութիւնը կազմում էր շուկան եւ երկաթուղու կայարանը, որոնք կառուցուած են եղել տներից հեռու` առանձին վայրում:

Քաղաքի բնակչութիւնը կազմուած է եղել թուրքերից, յոյներից, հայերից եւ հրեաներից:

Ա. Համաշխարհային պատերազմից առաջ Տենիզլի սանճագում բնակւում էր 3.328 յոյն, 616 հայ եւ 37 հրեայ [1]:

1927 թ. մարդահամարի տուեալների համաձայն (մարդահամարն անց են կացրել հաշուի առնելով լեզուական գործօնը), Տենիզլիում փոքրամասնութիւնների լեզուներից գրանցուել է յունարէն 73 լեզուակիր, հայերէն` 1, եբրայերէն` 1 [2]:

Տենիզլիի հայ համայնքը

 

Տենիզլիի փոքրաթիւ հայ համայնքը կազմուել է Պարսկաստանից այստեղ եկած գաղթականների հաշուին, որոնք սկզբնական շրջանում հաստատուել են շուկայի մերձակայքում: Մխիթարեան միաբանութեան անդամ հայր Յ. Քոսեանի վկայութեամբ, 19-րդ դարի վերջին քաղաքի երկաթուղու կայարանից քաղաք տանող ճանապարհի աջ կողմում են եղել նախկին հայկական գերեզմանոցի աւերակները: Մօտակայքում գտնուող հայկական եկեղեցին վերածուել է Քուրշունլու մզկիթի [3]:

18-րդ դարի վերջին հայերը շուկայի մերձակայքից տեղափոխւում են քաղաքի վերին ծայրը` կազմելով մի նոր թաղամաս: Թաղամասը բաժանուած է եղել Վերին թաղի եւ Վարի թաղի, որոնց մէջտեղում կառուցել են եկեղեցին` Սուրբ Աստուածածինը, եւ վարժարանը:

19-րդ դարի վերջին Տենիզլիի հայ համայնքը բաղկացած է եղել 80 տնից, որից 10 տունը ցրուած է եղել շրջակայ գիւղերով: Հայերը մեծամասամբ զբաղուել են առեւտրով եւ տեղական արհեստներով:

Մինչեւ թանզիմաթեան բարեփոխումները` Տենիզլիի հայերը թրքախօս են եղել, սակայն ազգային զարթօնքի պայմաններում վերականգնել են մայրենին` հայերէնը: Հայր Յ. Քոսեանի վկայութեամբ, 9-րդ դարի վերջին երիտասարդ սերունդը վարժ խօսում էր հայերէն:

Սուրբ Աստուածածին եկեղեցին

 

Եկեղեցու աւագ դրան վրայ տեղադրուած մարմարէ քարի վրայի արձանագրութեան համաձայն, եկեղեցին կառուցուել է 1831 թ., Խաչի աղայի ֆինանսաւորմամբ, իսկ եկեղեցին կառուցելու սուլթանական ֆերման ստացել է Ճանիկ ամիրան:

Սուրբ Աստուածածին եկեղեցին եղել է քարաշէն եւ ունեցել է 14,20 մ երկարութիւն ու 9 մ լայնութիւն: Եկեղեցու փայտածածկ ձեղունը վեր է խոյացել իրարից հաւասարաչափ հեռաւորութեան վրայ գտնուող չորս փաշտաշէն սեան վրայ: Աւագ խորանը նուիրուած է եղել Սուրբ Աստուածածնին, աջակողմեան խորանը` Սուրբ Լուսաւորչին, իսկ ձախակողմեան խորանը` Սուրբ Գլխադրին:

Եկեղեցու աւագ դռան առջեւ եւ հարաւային կողմում դրսի կողմից իրարից հաւասարաչափ հեռաւորութեան վրայ գտնուող 12 սիւն է եղել: Կանանց համար նախատեսուած վերնատունը գտնուել է աւագ դռան վերեւում:

Տենիզլիի վարժարանը

 

Եկեղեցու պարտէզում եղել է ընդարձակ շէնք, որի առաջին յարկը եղել է թաղականաց ժողովի սրահը, իսկ երկրորդ յարկում տեղակայուած է եղել վարժարանը: Վարժարանն ունեցել է երկու դասարան` նախատեսուած տղաների եւ օրիորդների համար: 1897 թ. վարժարանում ուսանել է 50 աշակերտ եւ 28-30 աշակերտուհի:

Աշակերտուհիներին դասաւանդել են ձեռագործ, հայերէն եւ նախնական առարկաներ, իսկ աշակերտներին` հայերէն, տաճկերէն եւ երկրորդական առարկաներ:

Տենիզլիի հայկական գերեզմանոցը

Տենիզլիի հայ համայնքը 19-րդ դարում ունեցել է երկու գերեզմանոց, մէկը եկեղեցու պարտէզում, նախատեսուած հարուստ խաւի համար, իսկ միւսը` յունաց թաղի մերձակայքում:

1893 թ. համաճարակի հետեւանքով արգելուել է եկեղեցու պարտէզում ննջեցեալներին յուղարկաւորել, որից յետոյ թէ՛ հարուստներին եւ թէ՛ աղքատներին ամփոփել են յունաց թաղին մօտ գտնուող գերեզմանոցում, որը շրջափակել են բարձր պարիսպներով:

 

Akunq.net 

Bu yazı "32" defa okundu.

Arkadaşına Gönder  Hata Bildir  Sayfayı Yazdır
Diğer Haberler
İstatistik

18
Yaşındayız

Haber Sayısı : 25.207


Yazarlarımız
Այլեւայլ

Ամանորեան Ճաշատեսակներ

Մեսրոպ Հայունի

Յիսուս Քրիստոսի Անունո՛վ Եւ Դաւանութեա՜մբ…

Anonim

Litürji ve Müzik


http:www.100yil100gercek.com

Hava Durumu



Yıldız Falı

Kitap Köşesi
www.bolsohays.com
Yayın İlkeleri | Künye | Copyright © 2017 www.bolsohays.com

Sitemizdeki yazı, resim ve haberlerin her hakkı saklıdır. İzinsiz, kaynak gösterilmeden kullanılamaz.