Bugün milyonlarca insanın trafikte rahat bir nefes almasını sağlayan, sol ayağımızı işlevsiz kılıp sağ ayağa konforlu bir egemenlik tanıyan o küçük vites kolunun arkasında kimin olduğunu hiç düşündünüz mü? Cevap çok uzakta görünse de aslında tam da bu coğrafyanın tozlu sokaklarında başlıyor. Otomotiv dünyasını devrim niteliğinde değiştiren ve helikopterlerin gökyüzünde güvenle asılı kalmasını sağlayan kontrol mekanizmalarına imza atan Oscar H. Banker, yani asıl adıyla Asatour Sarafian, tarihin tozlu raflarından çıkarılması gereken en şaşırtıcı dâhilerden biridir.

Osmanlı'dan Chicago'ya Uzanan Sessiz Bir Göç
1895 yılında Osmanlı İmparatorluğu sınırları içerisinde dünyaya gelen Asatour Sarafian, dönemin çalkantılı ve zorlu siyasi ikliminde hayatta kalma mücadelesi verirken bile içindeki mucit ruhu kaybetmedi. Genç yaşlarda Amerika Birleşik Devletleri’ne göç ettiğinde elinde sadece hayalleri ve mekaniğe olan olağanüstü kabiliyeti vardı. Göçmen bir gencin Amerikan sanayisinin kalbine bu kadar sert bir giriş yapacağı, kimsenin hayal edemeyeceği bir senaryoydu. Adını Oscar H. Banker olarak değiştirip yeni bir hayata yelken açtığında, dünya mühendislik tarihinin seyrini sessizce değiştireceğinden henüz kimsenin haberi yoktu.

Otomotiv Devlerinin Küçümsediği "İmkânsız" Fikir
1930’lu yıllara gelindiğinde otomobiller hâlâ sürücüleri sürekli vites değiştirmekle ve debriyajla boğuşmak zorunda bırakan zahmetli makinelerdi. Sarafian, sürüşü tamamen otomatikleştirecek pratik bir şanzıman sistemi tasarladığında, dönemin dev otomotiv şirketleri bu fikre kuşkuyla yaklaştı. General Motors gibi devler başlangıçta bu mekanizmaya mesafeli durdu; ancak Sarafian’ın inatçı çalışması ve geliştirdiği hidrolik-mekanik sistemler otomotiv sektörünün kalelerini birer birer düşürdü.

Otomobilin sürüş konforunu radikal biçimde dönüştüren bu icat, kısa sürede Amerikan otomotiv standartlarının vazgeçilmezi hâline geldi. Sürücüler artık yola odaklanabiliyor, vites değiştirme derdinden kurtuluyordu. Bir zamanlar Osmanlı topraklarında büyüyen bir çocuğun zihni, küresel yolları kökten değiştirmişti.

Sadece Karada Değil, Gökyüzünde De Devrim Yaptı
Asatour Sarafian’ın dehası sadece tekerlekli araçlarla sınırlı kalmadı. II. Dünya Savaşı’nın en kritik dönemlerinde havacılık teknolojisi tıkandığında, imdada yine bu dâhi yetişti. O döneme kadar havada kontrolü son derece zor ve tehlikeli olan helikopterlerin uçuş dengesini sağlayacak çığır açıcı kontrol mekanizmalarını geliştirdi. Sikorsky başta olmak üzere ilk modern helikopterlerin istikrar kazanmasını ve seri üretime geçebilmesini sağlayan bu mekanizmalar, havacılık tarihinde devrim yarattı. Karada otomatik vitesle sürücülerin yükünü hafifleten adam, gökyüzünde de pilotların hayatını kurtarıyordu.

Tarihin Unutulmaya Yüz Tutmuş Kahramanı
Bugün trafikte vitesle uğraşmadan ilerlerken veya gökyüzünde süzülen helikopterlerin mucizevi manevralarını izlerken arkasındaki ismi pek az kişi hatırlar. Asatour Sarafian (Oscar H. Banker), sınırları aşan zekâsı ve kabiliyetiyle modern teknolojinin görünmez mimarlarından biridir. O, kökleri Anadolu’ya dayanan ve dünyaya imzasını atan, adını hak ettiği büyük bir gururla anmamız gereken gerçek bir inovasyon öncüsüdür.